W ramach Programu Rozwoju Bibliotek, pracownicy bibliotek przygotowywani są do prowadzenia swoich placówek w sposób odbiegający od dotychczasowych przyzwyczajeń. Uczą się w jaki sposób inicjować i organizować działania, poznając potencjał i potrzeby lokalnego środowiska, ale także tego jak  zdobywać dodatkowe środki na działalność oraz jak jeszcze skuteczniej promować swoją placówkę.

Wszystko to dzięki Fundacji Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego i Stowarzyszeniu Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej „CAL”, które realizują PRB w całej Polsce od  listopada 2009.

Propozycja uczestnictwa w programie została skierowana do bibliotek publicznych we wszystkich gminach wiejskich, wiejsko-miejskich i miejskich, których liczba mieszkańców nie przekracza 20 tys. ze szczególnym uwzględnieniem filii bibliotecznych, które często są jedynymi instytucjami publicznymi w danej miejscowości. Realizacja programu została zaplanowana na pięć lat, a 28 milionów dolarów przeznaczonych na ten cel pochodzi z grantu przekazanego Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności przez Fundację Billa i Melindy Gates. Program Rozwoju Bibliotek  w Polsce, wpisuje się w szerszą inicjatywę „Global Libraries”, dzięki której w wybranych krajach Fundacja Gatesów tworzy partnerstwa mające na celu umożliwienie obywatelom bezpłatnego dostępu do technologii informatycznych i komunikacyjnych poprzez sieć bibliotek publicznych. Jest on realizowany przez utworzoną w 2008 roku przez PAFW Fundację Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego (FRSI).

Nowoczesny sprzęt – nowe możliwości

Badania przeprowadzone przez FRSI wskazują, że prawie połowa filii nie posiada sprzętu komputerowego, który mógłby być udostępniany osobom przychodzącym do biblioteki. Doposażenie bibliotek, które zakłada program pozwoli, aby mieszkańcy przychodzący do biblioteki w małej miejscowości mogli, poza wypożyczeniem książki, skorzystać
z komputera w celu poznania wiadomości, porozmawiać przez komunikator z rodziną pozostającą za granicą, załatwić sprawy urzędowe, znaleźć ofertę pracy czy skorzystać z form e-learningu. Te z kolei stwarzają szansę dla nowych inicjatyw, ciekawych zajęć przygotowanych z myślą o dzieciach i dorosłych, kursów komputerowych, spotkań
ze znanymi ludźmi czy możliwość zamówienia książki także przez Internet.

Biblioteki biorące udział w programie są doposażone w sprzęt multimedialny i teleinformatyczny: komputery stacjonarne i laptopy (z oprogramowaniem nieodpłatnie przekazanym przez Microsoft Corporation) oraz projektory i urządzenia peryferyjne: drukarki, urządzenia wielofunkcyjne, aparaty cyfrowe i projektory multimedialne Mają ponadto zagwarantowane bezpłatne podłączenie do Internetu i dostęp do szkoleń informatycznych dla pracowników. Doposażone w nowoczesne narzędzia i technologie komunikacyjne, są w stanie sprostać potrzebom swoich odbiorców i inicjować atrakcyjne, przedsięwzięcia.

Biblioteka jako centrum aktywności lokalnej?

Uczestnicy biorą udział w warsztatach poświęconych planowaniu rozwoju biblioteki, którego efektem finalnym będzie przygotowanie planu pracy biblioteki realizowanego w szerszej perspektywie czasowej. Powstaje on w oparciu o analizę SWOT biblioteki, zdefiniowane potrzeby i potencjał środowiska, w którym ta funkcjonuje. Cykl szkoleniowy stanowi  pięć dwudniowych spotkań, podczas których bibliotekarze oraz przedstawiciele instytucji działających w środowisku lokalnym – przygotowują się do opracowania i wdrożenia Planu Rozwoju Biblioteki, który pomoże im zmienić biblioteki publiczne w małych miejscowościach w centra lokalnej aktywności. Dzięki tym szkoleniom uczestnicy nabędą nowych umiejętności,   dzięki którym możliwe stanie się wprowadzanie zmiany w instytucji, otwarcie jej na nowe możliwości pracy w środowisku lokalnym z wykorzystaniem skutecznych metod pracy.

Szkolenia prowadzone przez trenerów Stowarzyszenia Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL realizowane są z podziałem na 5 modułów:

Moduł I: Biblioteka jako miejsce – ludzie i instytucja.
Moduł II: Biblioteka jako miejsce zasobów wiedzy i kultury.
Moduł III: Biblioteka jako miejsce komunikacji i współpracy.
Moduł IV: Biblioteka jako miejsce edukacji społecznej i kulturalnej.
Moduł V: Biblioteka jako miejsce rozwoju.

Program umożliwia bibliotekom możliwość ubiegania się o dofinansowanie realizacji planu pracy biblioteki w ramach Programu Grantowego. Jego uczestnicy mogą dodatkowo zgłosić realizowane przez siebie działania do konkursu Dobrych Praktyk. Ponadto główne placówki biblioteczne w każdej gminie otrzymają małe granty na organizację konsultacji dla innych bibliotek, z którymi podzielą się swoją wiedzą i doświadczeniem.
Wspierane są inicjatywy bibliotek nastawione na współpracę z instytucjami trzeciego sektora. Zawiązywane partnerstwa pozwalają na wzajemne wzmocnienie potencjału w ramach podejmowanych wspólnie działań na rzecz lokalnej społeczności, dla których biblioteka pełni funkcję „inkubatora inicjatyw”.

W planach pozostaje również przekazanie grantów ogólnopolskim organizacjom pozarządowym na realizację rozmaitych działań na rzecz bibliotek np. dodatkowych szkoleń
i doradztwa, wizyt studyjnych, konferencji i seminariów, publikacji, portali internetowych.

Opracowanie „Planu rozwoju biblioteki” to jednak nie wszystko. Muszą iść za tym działania, mające na celu zapewnienie trwałości zainicjowanych zmian. Biblioteki muszą rozwijać się także po zakończeniu realizacji Programu. Stąd też i konieczność tworzenia  partnerstw mających na celu stworzenia ogólnopolskiego systemu wsparcia bibliotek.

W całej Polsce powstają Regionalne Partnerstwa na rzecz Rozwoju Bibliotek powołane na mocy trójstronnych porozumień zawieranych pomiędzy Wojewodami, Marszałkami i Fundacją Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego. Do ich najważniejszych zadań należą: promocja idei modernizacji bibliotek publicznych w małych miejscowościach i wspieranie inicjatyw, które służą transformacji bibliotek w centra aktywności lokalnej.

Na wsi i w małych miastach działa sieć 6600 placówek bibliotecznych, w których pracuje 9600 wykształconych bibliotekarek i bibliotekarzy, cieszących się społecznym zaufaniem. To ogromny potencjał, co pokazuje realizowany na skalę ogólnopolską Program Rozwoju Bibliotek. Wiadomo, że biblioteki będą rozwijać się stopniowo i jak wiele jednak zależy od ludzi którzy je tworzą, od ich użytkowników, lokalnych partnerów.

PRB stwarza z pewnością szansę na zmianę wizerunku biblioteki, który pozostaje pozytywny, lecz dotychczas cechuje go mała dynamika. Biblioteka kojarzona jest przede wszystkim z książką, znacznie rzadziej ze spotkaniami z ludźmi, dostępem do Internetu czy ciekawymi przedsięwzięciami. Czynnikiem decydującym o zmianie społecznego odbioru biblioteki, a przez to zachęcającym do jej częstszego odwiedzania, jest z pewnością podnoszenie kwalifikacji zawodowych bibliotekarzy. Dzięki nabytym umiejętnościom będą oni przygotowani do pełnienia nowej roli animatorów i przewodników po świecie wiedzy, informacji i kultury.

Magdalena Świergolik

Fotografie autorstwa Stanisławy Burza.